Ыңғайлас салалас құрмалас сөйлемдер (іс-әрекеттің мезгілес, бағыттас болуын білдіретін сөйлемдер) қатысқан шағын мәтін:
Тақырып: Көктемгі тіршілік
Көктем келді, да айнала жаңа түске енді. Күннің көзі шуағын шашты, және жер-дүние жылына бастады. Қар еріп бітті, әрі сай-саладан су ақты.
Ауыл шетіндегі бақта құстар сайрап жатыр, мен қора жақта қозы-лақтардың маңыраған дауысы естіледі. Диқандар далаға шықты, да егіс науқаны қыза түсті. Үлкендер жұмысқа кірісті, әрі балалар мектепке қарай бет алды.
Мәтіндегі ыңғайлас салалас сөйлемдерге талдау:
Бұл мәтіндегі сөйлемдер ыңғайлас (мезгілдес) мәнге ие, өйткені оқиғалар бір уақытта немесе бірінен соң бірі ретімен болып жатыр. Олар көбінесе және, да/де, әрі, мен жалғаулықтары арқылы байланысқан:
Көктем келді, да айнала жаңа түске енді. (да шылауы арқылы).
Күннің көзі шуағын шашты, және жер-дүние жылына бастады. (және шылауы арқылы).
Қар еріп бітті, әрі сай-саладан су ақты. (әрі шылауы арқылы).
...құстар сайрап жатыр, мен ...дауысы естіледі. (мен шылауы арқылы).
