Бұл кезеңде «саясатқа мүлде қатысы жоқ» танымал тұлғаларды табу қиын. XVII–XVIII ғасырларда жырау мен ақындар ел бірлігі, жаугершілік, хан-батырлар туралы жырлап, қоғамдық іске араласқан. Сондықтан оларды саясаттан толық бөлек деу дұрыс болмайды.
Дегенмен негізгі қызметі өнер мен сөз болған тұлғалар ретінде мыналарды атауға болады:
Үмбетей Тілеуұлы (1706–1778) — жырау. Бөгенбай батыр туралы жоқтауларымен, ерлік пен адамгершілік жайлы толғауларымен белгілі. Негізгі мұрасы — поэзия.
Тәтіқара ақын (шамамен 1705–1780) — суырыпсалма ақын. Батырларды, жорық кезіндегі ел рухын жырлаған. Ол да әскери оқиғаларға жақын болғанымен, хандық билікті басқарған тұлға емес.
Ақтамберді Сарыұлы (1675–1768) — жырау, ақын. Бірақ оны саясаттан тыс деуге келмейді: батыр, би әрі ел ісіне араласқан қайраткер болған.
Ал әнші, спортшы, ғалым немесе «еңбек адамы» ретінде осы 1600–1799 жылдардан нақты аты-жөні сақталған тұлғалар өте аз. Ол кездегі деректер көбіне хандар, билер, батырлар және жыраулар туралы жеткен.