"Масғұт" поэмасындағы кейіпкерлер жүйесін тура және жанама мінездемелер арқылы былайша сипаттауға болады:
Масғұт:
Тура мінездеме: Бағдат қаласында тұратын, жас, батыл, әділ жігіт. Қартқа көмектесуге асығады, ұрыдан қорықпайды.
Жанама мінездеме: Қарттың алғысын күтпейді, сыйлықтың ең құндысын таңдамайды, ақыл мен байлықтан бас тартады, бұл оның қарапайым, адал, адамгершілігі мол жан екенін көрсетеді.
Қарт (Қыдыр):
Тура мінездеме: Жолда келе жатқан қария, Масғұттың көмегіне мұқтаж болады. Шын мәнінде, ол – Қыдыр ата.
Жанама мінездеме: Масғұтқа үш жеміс ұсыну арқылы оны сынақтан өткізеді. Бұл оның әділдікті бағалайтын, адамдардың ішкі жан дүниесін тани білетін қасиетін көрсетеді.
Ұры:
Тура мінездеме: Қартты тонауға әрекеттенген қарақшы.
Жанама мінездеме: Әлсіз қартқа шабуыл жасайды, бұл оның қорқақ, зұлым екенін білдіреді.
Зұлым патша:
Тура мінездеме: Өз халқына зұлымдық көрсететін, ақылсыз билеуші.
Жанама мінездеме: Масғұттың сұлулығына қызығып, оны зынданға тастайды, әйеліне қол жұмсамақшы болады. Бұл оның өзімшіл, қатігез, әділетсіз екенін көрсетеді.
Патшаның әйелі:
Тура мінездеме: Сұлу, ақылды әйел.
Жанама мінездеме: Масғұттың ақылдылығы мен батылдығына тәнті болады, оған көмектеседі. Бұл оның әділдікті қолдайтын, адамгершілігі мол жан екенін білдіреді.
Жалпы, "Масғұт" поэмасындағы кейіпкерлер жүйесі қарама-қарсы қасиеттерді бейнелейді: жақсылық пен жамандық, ақыл мен ақылсыздық, әділдік пен зұлымдық. Абай осы кейіпкерлер арқылы қоғамдағы маңызды мәселелерді көтеріп, адамгершілік құндылықтарды дәріптейді.
