Шілікті обалары (Шілікті қорғандары) — Шығыс Қазақстан өңірінде орналасқан, сақ дәуірінен қалған аса маңызды тарихи ескерткіштер кешені. Бұл жерден Қазақстандағы «үшінші Алтын адам» табылған.
Төменде Шілікті обалары туралы негізгі деректерді ұсынамын:
1. Орналасқан жері
Аймақ: Шығыс Қазақстан облысы, Зайсан ауданы.
Жер бедері: Тарбағатай, Сауыр және Маңырақ тауларының арасындағы Шілікті жазығында орналасқан. Бұл аймақты ғалымдар «патшалар жазығы» деп те атайды.
Саны: Жазықта жалпы саны 200-ден астам ескерткіш бар, оның 50-ге жуығы — «патша қорғандары» (яғни, биік әрі ауқымды обалар).
2. Тарихи маңызы мен жасы
Кезеңі: Б.з.б. VIII–VII ғасырлар (Ерте темір дәуірі).
Ерекшелігі: Шілікті обалары әйгілі Есік қорғанынан (бірінші Алтын адам) әлдеқайда ерте салынған. Бұл — Қазақстан аумағындағы ең көне сақ патшаларының жерлеу орындарының бірі.
3. «Шілікті алтын адамы» (Бәйгетөбе обасы)
Ең құнды жаңалық 2003 жылы ашылды. Белгілі археолог, профессор Әбдеш Төлеубаев бастаған экспедиция «Бәйгетөбе» деп аталатын №1 обаны қазды.
Табылған жәдігерлер: Обадан 4303 дана алтын әшекей табылды.
Алтын бұйымдар стилі: Барлығы дерлік «аң стилінде» жасалған. Олардың арасында арқар, бүркіт, қаблан, бұғы және қасқыр бейнелері бар. Әсіресе, екі бұғының мүйіздесіп тұрған бейнесі мен 5 бұрышты жұлдыз пішінді түймелер ерекше құнды.
Киім үлгісі: Мүрденің киімі таза алтын түйіршіктермен және әшекейлермен безендірілген. Бұл адамның сақ қоғамындағы мәртебесі өте жоғары (патша немесе көсем) болғанын дәлелдейді.
4. Құрылыс ерекшелігі
Шілікті қорғандарының құрылымы өте күрделі инженерлік шешіммен жасалған:
Қабірхана: Жерленген адам балқарағайдан (лиственница) қиылып жасалған арнайы ағаш табытқа (сруб) қойылған.
Сақталуы: Қабірхана су өткізбейтіндей етіп жасалған, сырты таспен және топырақпен жабылған. Осының арқасында ішіндегі органикалық заттар мен ағаш құрылымдары жақсы сақталған.
Көлемі: Патша қорғандарының биіктігі 8–10 метрге, диаметрі 100 метрге дейін жетеді.
5. Зерттелу тарихы
Алғашқы зерттеу: 1960 жылы Ленинград ғалымы С.С. Черников №5 обаны («Алтын қорған») зерттеп, ол жерден де көптеген алтын бұйымдар тапқан.
Тәуелсіздік кезеңі: 2000-жылдардан бастап Әбдеш Төлеубаевтың жетекшілігімен кешенді зерттеулер жүргізіліп, Шілікті мәдениеті ғылыми айналымға толық енгізілді.
