Бұл тақырып — қазақ халқының ғасырлар бойғы өмірлік тәжірибесінен туған терең философиялық ой. Төменде осы мақалдың мағынасын ашатын шығарма үлгісі ұсынылған. Оны мектеп тапсырмасы немесе ой-толғау ретінде пайдалана аласыз.
Тақырыбы: Ауру қалса да, әдет қалмайды
Жоспар:
Кіріспе: Халық даналығы және мақалдың мәні.
Негізгі бөлім:
Тән ауруы мен жан "ауруының" айырмашылығы.
Жаман әдеттің адам өміріне тигізер әсері.
"Әдет – екінші мінез".
Қорытынды: Өзіңді тәрбиелеу және жаман әдеттен арылу жолдары.
Кіріспе
Қазақ халқы – сөз қадірін білген, бір ауыз сөзге тоқсан ауыз сөздің тобықтай түйінін сыйғыза білген дана халық. Соның бір дәлелі – "Ауру қалса да, әдет қалмайды" деген мақал. Бұл сөздің астарында адамның мінез-құлқы, тәрбиесі және бойына сіңген дағдылары туралы үлкен сабақ жатыр. Шынында да, адам баласы кез келген физикалық сырқаттан емделіп шыға алады, бірақ бойға сіңген жаман әдеттен арылу – өте қиын, кейде тіпті мүмкін емес процесс.
Негізгі бөлім
Ауру – тәннің сырқаты. Ол уақытша болуы мүмкін, дәрігерлердің көмегімен, дәрі-дәрмекпен емделеді. Сүйек сынса бітеді, жара шықса жазылады. Ал "әдет" дегеніміз – адамның ішкі әлеміне, мінезіне, күнделікті тіршілігіне дендеп еніп кеткен дағды. Оны пышақпен кесіп, дәрімен жуып тастай алмайсың.
Мысалы, өтірік айту, жалқаулық, біреуді сыртынан ғайбаттау немесе зиянды заттарға әуестік сияқты жаман әдеттер адамның болмысына айналып кетеді. Ұлы ойшыл Аристотель: "Әдет – екінші мінез", – деп бекер айтпаса керек. Бала кезінен қалыптасқан теріс дағдылар адаммен бірге өсіп, оның тағдырын шешетін күшке ие болады. Егер адам бір рет өтірік айтып үйренсе, ол оны қиын жағдайдан шығудың оңай жолы деп қабылдап, кейін шындықты айта алмайтын халге жетеді. Бұл – рухани дерт.
Мақалдың тағы бір қыры – сақтыққа шақыру. "Ауру қалса да, әдет қалмайды" деу арқылы ата-бабаларымыз жастарды жаман істен әу бастан аулақ болуға үндеген. Себебі, жаман әдет жұқпалы ауру секілді тез жабысады, бірақ одан құтылу үшін темірдей төзім мен үлкен ерік-жігер қажет. Көбінесе адамдар өз әдеттерінің құлына айналып, өмірінің соңына дейін сол "қалыптан" шыға алмай қалады.
Қорытынды
Қорытындылай келе айтарым, денсаулықты қалпына келтіруге болатын шығар, бірақ бұзылған мінез бен теріс әдетті түзеу – нағыз ерлік. Сондықтан, әр адам өз бойындағы жақсы қасиеттерді шыңдап, жаман әдеттер бой көрсеткен сәтте-ақ онымен күресуі керек. "Тәрбие басы – тал бесік" демекші, жақсы әдеттерді серік еткен адамның ғана болашағы жарқын, жаны сау болары хақ. Аурудан жазылуға болады, ал жаман әдеттен сақтану – әр адамның өз қолында.
