ARTA компаниясының бас директоры Болат Башеевпен іскери түскі ас

Болат Башеев,арта компаниясы

Бұлтты есептеулер – бұл жаңа технологиялар емес, ол сатудың өзгеше бір әдісі

Бизнес құрудың соқтықпалы соқпасыз жолы, бұлтты технологиялар, қазақстандық ІТ-мамандардың перспективтік мүмкіндіктері туралы  «Бизнес-Әріптес» порталына ARTA компаниясының бас директоры  әрі Қазақстанның ІТ-компаниялар қауымдастығы кеңесінің мүшесі Болат Башеев әңгімелеп берді.

Болат Башеев, 29 жаста. Ғалым болуды арман еткенімен, бизнеспен шұғылдануына тура келді. Университетті екінші курсында тастап, жоғары оқу орындары үшін басқару жүйесін құрып, күнделікті табыс табуға кетеді. Бүгінде оның компаниясында Астана, Алматы, Мәскеу, Санкт-Петербург және Сингапурде  250 адам жұмыс істейді.

- Мен мектеп бағдарламасынан BASIC деп аталатын қарапайым компютер тілінің атауымен ғана таныспын. Сондықтан мен үшін ол жыпырлаған нөлдер мен бірліктердің жиынтығы ғана.  Ал сіз болсаңыз 11 жасыңызда-ақ алғашқы компьютер ойындарын бағдарламалауды бастадыңыз. Нәтижесі қандай болды?

- Иә. Мектебімізде компьютерлік клуб жұмыс істеді. Біз сол жерде Dendy-ге ұқсас компьютерлік ойындар жасауды ермек еттік.

Мені картинкалар қызықтыратын, сондай бірдеңе жасағым келіп тұрды.

- Меніңше, Билл Гейтс он екі жасынан бағдарлама жасау саласында өзінің алғашқы эксперименттерін  жасай бастаған...

- Иә, дәл солай.

- Ендеше сізді Билл Гейтспен немесе Стив Джобспен салыстыруға болады. Екеуінің қайсысы көбірек ұнайды?

- Салыстыруға әлі болмайтын шығар, өйткені халықаралық компания болсақ та, жаһанға атымыз жайыла қойған жоқ (күледі). Бірақ сол екеуінің де қасиеттерін: Билл Гейтстің жүйелік тәсілдемесін, және Стив Джобстың шабытын бойыма дарытқым-ақ келеді.

- Дегенмен сіздерде бір ұқсастық бар: сіз де, олар секілді жоғары білім алған жоқсыз.

- Бизнестегі жолым да содан басталады. Мен университетті тастап, өз-өзіме жұмыс істеуге мәжбүр болдым, себебі мен секілді «білімсізді» ешкім жұмысқа алған жоқ.

 - Бұл өзі қалай болған оқиға? Сіз оқу озаты әрі олимпиадалардың жеңімпазы болдыңыз...

- Мен республикалық олимпиадалардың жеңімпазы ретінде Еуразия университетіне оқуға  түскен едім, бірақ екінші курста қиындықтар туындады, яғни,  өмір сүруіме ақша жіберуге отбасымның мүмкіндігі болмай қалды (өзім Петропавлдың тумасымын), сөйтіп жұмыс іздеуіме тура келді. Оқу орны практикалық білім бермейді деген бір ой келді де, мен университетпен қош айтысып кете бардым.  Тіпті елордалық бір фирма бағдарламашы етіп жұмысқа да қабылдаған болатын. Бірақ көп өтпей компанияның қаржылық жағдайы дұрыс  болмай, олар үш ай бойы жалақы төлемей қойды.  Салдарынан мен пәтер жалдай алмай қалдым. Үш күн вокзалда түнегенім бар.

- Туған қалаңызға қайтып кету ойыңызда болмады ма?

- Жоқ. Мен үйге барып шешеме «кешірші, мені университеттен шығарып тастады» деп  ақталуға ұялдым. Сондықтан, өзім кәсіп етіп жүрген ісімнің бағалы әрі маңызды екенін дәлелдегім келді. Десек, бұл олай емес еді.

Сөйтіп жүргенде досым хабарласып, студенттер базасын, емтихандық іс-құжаттарын, оқу кестесін және т.с.с басқару үшін бір оқу орнына бағдарлама қажет екенін айтты. Жеті мың долларлық коммерциялық ұсыныс, бірақ төрт мыңға шығу керек. Осы жұмысты жасай аласың ба, деді.

Мен «жақсы, ол үшін не қажет?» дедім.

«Фирма құрып, баға ұсынымын ұсынуың қажет», деді жолдасым. «Фирманы қалай құрамын?» болды менің сұрағаным. «Білмеймін. Бірақ жылдамдат» деп жауап қатты ол.

Мен барлық таныстарымнан сұрастырып, фирма құру өте қарапайым әрі арзан екенін білдім. 5 мың теңге тіркеуге кетсе, 15 мың теңгеге мөр жасаттым. Достарымнан қарызға ақша алып, фирманы тіркетіп, коммерциялық ұсынымды қағазға бастым да, университетке жөнелттім. Менің баға ұсынымым ең төмен болып шықты. Өзгелер жеті мың ұсынған болса, мен төртеу ұсынған болатынмын.

Мен жеңіп шықтым. Маған  200 мың теңгеге келісімшарт ұсынылды. Алдын-ала төлем 60 мың теңгені құрады.

- Бұл қай жыл еді?

- 2005 жыл. Қазір бұл күлкілі сома, ол кезде де солай болатын. Мен бұл ақшаға баспана жалдап, 30 мыңға қолдан ноутбук жалға алдым.

- Бұл сіздің кеңсеңіз болды ма?

- Иә, бұл біздің кеңсеміз болды: тіпті пәтер де емес, ноутбук  екеуміз ғана орын тепкен бөлме болды. Солай жұмыс істеуді бастадым.

- Тапсырыстың шарты не еді?

- Университеттерде  2004 жылдан бастап  білім берудің болондық жүйесі енгізіле басталды. Яғни, студент пәндерді өзі таңдайды.  Кеңестік жүйеде  ешқандай таңдау болмаған, соған сәйкес  ешқандай есептеулердің де қажеті болған жоқ.  Қазір  10 мың студент болатын болса, олардың әрқайсысында  70 пәннен тұратын жиынтық бар, сәйкесінше жеке оқу кестесі мен оқу нәтижелерін тіркеп отыру қажет болады.  700 мың өтінімді қолмен есептеп шығу мүмкін емес. Сол себепті  осындай бағдарлама қажет болды.

- Бұл істі жалғыз бастадыңыз ба, әлде достарыңыз көмекке келді ме?

- Бір ай жалғыз жұмыс істедім. Сосын үлгермейтінімді сезіп, кезінде олимпиадаларға бірге қатысқан достарымды шақыра бастадым.  Олар көпке дейін оқудан қол тимейтіндіктерін айтып, келіскен жоқ. Болмаған соң мен оларға еркін  жұмыс істеу кестесін ұсынып ем, олар қатарыма қосылды.  Олардың бірқатары әлі күнге дейін жұмыс істеп жүр.

- Бизнеске қажеттіліктен бардыңыз ба, әлде  түптің түбінде бизнеске бәрібір баратын ба едіңіз?

- Қажеттілік итермелеген шығар деймін. Бизнеспен шұғылданамын деп ешқашан ойламаған едім. Бірақ ақша табудың басқа амалы болған жоқ. Жақсы жұмысқа жоғары білімі жоқ мені алмайтын еді, сондықтан  жалғыз ғана жол – тапсырыс іздеп тауып, соларды орындау ғана қалған еді.

Бірақ мен өзімді компьютердің данышпанымын деп санамаймын. Мен біраздан бері бағдарлама жасамаймын, тек оны сатамын.

- Демек, сіз бір жоғары оқу орнының базасында қандай да бір өнім жасайсыз да, кейін оны басқа жоғары оқу орындарына сатасыз ба?

- Солай десек те болады. Тапсырыстан түскен ақша, тіпті жалақы 20 мың теңге болған күннің өзінде бірден түгесілген болатын.  Компанияға банкроттық қаупі төнді.  Сөйтіп, егер кабинетте отыра берсем, ешқандай бизнес болмайтынын, одан да адамдарға барып келіссөздер жүргізу керегін түсіндім. Бағдарламаны жазған достарымды шақырып алдым да, өзім Астананың барлық университтерін аралап, оларға оқу орнын басқару жөніндегі бағдарламаны ұсындым.

Бүгінде барлық жоғары оқу орындарында жұмыс істеп жатқан  «Платон» деп аталатын негізгі өніміміз осылай пайда болған еді.

- Қызық екен, бұл босалқы орынды өзіңіз сезе қойдыңыз ба, әлде қайда бару қажеттігіне себепкер нәрсе болды ма?

- Мүлдем ойламаған нәрсе болды.  Өнімді қайталап сатуға болатыны тіпті менің ойыма да кірмепті. Біз бар болғаны бір оқу орнына қажет  болса, өзгелерге де қажет болып қалар деп пайымдадық.  Белгілі бір стандарттардың бар екенін, және мұндай бағдарлама барлығына да қажет екенін кейін барып білдік, сөйтіп сонда ғана оны сатуға бет бұра бастадық.

- Аты да дардай «Платон» деп аталатын алғашқы өнімдеріңіз білім беретін мекемелерді басқаруға арналған. Күрделі әрі  консервативтік нарыққа ену қиын болған жоқ па?

- Бұл оңай болған жоқ. Үш мәрте банкроттық жағдайдың аз-ақ алдынан қалдық. Жалақы бойынша қарызға белшеден баттық. Бірақ жоғары оқу орындарымен жолымыздың болғаны, ол өнімнің олар үшін өте арзандығы рөл атқарды.

-Қанша тұрды?

- 300-400 мың теңге. Ол кезде олардың түсімі 200-300 млн. теңгеге дейін жететін.  Сосын жоғары оқу орындары, мемлекеттік болсын-болмасын,  қызметтерді сатады. Әрине, олар аз ақша жұмсап, көп ақша табуға мүдделі.  Ал көптеген есептеулер штатты ұлғайтуды талап етеді, сондықтан біздің бағдарлама оларға ақша үнемдеуге көмектесті. Тіпті ішінара жемқорлықтың орын алуына тосқауыл болды.

Кейін бір ректор бағдарламаның арқасында жоғары оқу орнының кірісі артқанын айтты. Өйткені жазғы сессияға студенттер көптеп қалатын болған (бұған дейін олар оқытушылармен «келісетін»).

-  Бағдарламаны бұзу әрекеттері болды ма?

-Талай рет болды.  Мемлекеттік емтихандар кезінде ондаған рет жасалды. Тіпті хакерлік форумдарда «Платонды» бұзған адамға 500 доллар төлейміз деп жазғандар да болды.  

- Әрекеттерінен түк шықпады ма?

- Мүлдем. Бұзып кірумен біздер де  19-20 жасымызда шұғылдандық, сондықтан  ең алдымен  көптеген қорғаулар қойылды, мәліметтер түрлі ресурстарда сақталып, сұрақтардың нұсқалары бір жерден екінші жерге көшіріліп отырды. Бұл студенттердың ызасын тудырғаны рас.

- Сонда емтихандардың тесттік жүйесін де сіздер жасадыңыздар ма?  

- Түлектің құжаттарын тапсырған сәтінен дипломының ішкі парағын басып шығарған сәтіне дейін,  барлық сессияларын, аралық, соңғы бақылау аттестацияларын, студенттік және оқытушылық құрамның сабақ кестесінің құрылуын жүйе тіркеп отырады.

- Оны жоо-лар өздері басқара ма? Яғни, кімде-кім жүйеге кірудің кодын білетін болса, онда жемқорлық әрекеттердің болуы мүмкін бе?

- Болуы мүмкін емес. Себебі әрбір адам  белгілі бір шектеулі құқықтарға ие.  Бағдарлама бірнеше қайталанып көшірілген, онда көптеген өзара байланыстылықтар жазылып қойылды, сондықтан  тіпті жүйелік әкімші бағаны базадан тікелей өзгерткісі келсе де, ол оп-оңай әшкере болып қалады.  Жүйені бұзуға әрекеттенген гөрі, оқу оқыған тыныш шығар.

-Таныстарыңыздан, мәселен, бағаларды өзгертіп беруді өтінгендері болды ма?

- Көп, әсіресе сырттай немесе қосымша курстарда оқитындар арасында. «Көмектесіп  жібере алмайсыз ба, ертең қиын пән еді» дейді. Мен кім-кімге болсын: «Көмектесер-ақ едім, бірақ қолымнан келмейді» деп жауап бердім.

- Қомақты ақша ұсынды ма?

- Мен келіскен емеспін, сондықтан әңгімеміз ақша турасына жетпей үзілетін. Бұл жерде абырой да бәске тігіледі: егер бір рет болсын өзіңді жаман жағыңнан көрсетіп қалсаң, одан кейін өнімді ешкім ешқашан сатып алмайды.  Сол себепті әу бастан адалдық – алдаудан қымбат екенін ұғынғанбыз.

- Сіздердің бағдарламаларыңыз қандай жоо-ларда бар?

- Қазақстанның барлық 110 жоо-ларында бар.

- Оларды бір даналап саттыңыздар ма әлде білім министрлігі арқылы көтерме бағамен өткіздіңіздер ме?

-  Шамамен 60 шақты бағдарламаны әр жоо-ға жеке жеткіздік. Сосын білім министрлігіне барып есептілікті жинаудың бірыңғай жүйесін ұсындық. 

Олар келісім берді. Біз жүйені жеткіздік.

Министрлік бюджет қаражаттарын үнемдеді, ал біз үшін іс жүзінде стандартқа айналу маңызды болды.  Бүгінде жүйе барлық ақпаратты көріп отыруға мүмкіндік береді.  Мәселен, ЖСН бойынша адамды, оның 4 немесе 5 жыл оқығанда қандай студент болғанын, кім кімге қандай пәндерден дәріс бергені  және тағысын тағы көптеген мағлұмат алуға болады. Сондықтан,  егер кімде-кім оқымай-ақ ақшаға диплом сатып алуды көздейтін болса, онда оның электрондық ізі қалмайды, ендеше жұмыс берушіге өз дипломын растауына да мүмкіндігі жоқ.

- Бұл қай уақыттан жүзеге аса бастайды?

- Бір-екі жылдан соң ақпарат барлық жаңа бітіруші түлектерді қамтитын болады. Қазірдің өзінде дәріс алушылардың 60%-ының оқу үлгерімі туралы ақпарат бар. Бірақ ол біздің жинақтағанымыз емес,  министрліктің деректері.

- Егер аталған өніммен елдегі барлық жоо-лар жабдықталған болса, сіздердің бүгінгі таңдағы кірістеріңіз қызмет үшін пайыздардан құрала ма?

- Біз сонау  2009 жылы білім беру блогын «Платон» жеке компаниясына бөліп тастағанбыз. Ол шынымен де жоо-лардағы жүйені қолдаудан, сондай-ақ білім беру министрлігіне арналған жаңа электрондық қызметтерді әзірлеуден пайда түсіреді. Мәселен, бүгінде өз қалаңнан шықпай-ақ еліміздің кез-келген оқу орнына құжат тапсыруыңа  болады. Пилоттық жобаға шамамен 15-20 жоо қатысуда.

Ал негізгі ресурстар қазір корпоративтік сектормен жұмыс жүргізуге бағыттанған.

- 2005 жылдан бері кең қанат жайған екенсіздер...

- Қазір мен үшін білім беру саласы аса қызықты емес екенін түсіндім. Сондықтан бас компания бөлініп, «Синерджи» деп аталатын жаңа өніммен жұмыс жасауда. Ол мекемелерді басқаруды автоматтандыруға арналған. Яғни, министрлік ведомстволық бағынысындағы мекемелердің есептілігін жинауға көмектеседі, тапсырмалардың орындалуына бақылау жүргізу және с.с. жұмыстар.

- Бұрындары осындай өнімдер болған жоқ па?

- Біз бұған дейін игерілмеген, бұрын автоматтандырылмаған нәрселерді іздеп табуға тырысамыз. Мысалы, біз барлық компьютерлік бағдарламаларды экраннан көруге дағдыланғанбыз, сондай-ақ адамдардың 60% кеңседен тыс жерлерде жұмыс істейтініне де қанықпыз. Дей тұрғанмен, олар да басқару жүйесіне жұмылдырылған, олар да тапсырма алып, есеп беріп, тағысын тағыларды орындап жатады.

Сол себепті де «Синерджи» мобильдік қосымшасын жасап шығардық. Ол мәселен телекоммуникациялық компанияда 6 мың адамның жұмысын үйлестіруге мүмкіндік береді. Орталықтағы диспетчер кез-келген инженерге, электрикке, монтерге тапсырма бере алады.  Әрі қызметкер де жұмысты орындағаны, фото түсірді ме немесе бейне жазба жасады ма, пікір жазды ма – не нәрсе жайлы болсын есеп бере алады. Мұның барлығы есептілікке жинақталып, кімнің немен шұғылданғаны, неше наряд жапқаны көз алдында көрініп, сәйкесінше  қанша сыйақы тиетіні де көрсетілетін болады.

- Кәсіпорындардан қызығушылық бар ма? Бұл ірі компанияларға арналған ғой?

- Қызығушылық болғанда қандай. Бүгінгі күнде компаниялардың философиясы сол, олар тауар мен қызмет үшін емес, мәселенің шешілуі үшін ақша төлейді. Ал компанияның міндеті соншалықты қиын емес: түсімді арттыру, шығындарды азайту немесе компанияның құнын арттыру. Ал мемлекеттік секторда одан да оңай: қызмет сапасын жоғарлату, әкімшілік етуді жақсарту.

Сондықтан оларға біз сіздерге бағдарлама сатқалы тұрған жоқпыз, біз сіздердің қызметтеріңізді жақсартқымыз келеді деп турасын айтамыз. Олар өз мақсаттарын, яғни компания ішіндегі бизнес-процестерді қайта құруды белгілеп береді де, сосын біз өзіміздің «Синерджи» аталатын платформамызда алға қойылған мақсат-міндеттерге сайма-сай келетін өнімді әзірлеп шығамыз.

Біздің платформамыз Lego контрукторы секілді. Оның көмегімен  біз өзге ІТ-компанияларға қарағанда 3-5 есе жылдам уақытта тапсырыс берушіге лайықтап есепті жинақтай аламыз.

- Сонымен өнімдеріңіз қанша тұрады?

- Ол әртүрлі. Әдетте біз екі жолмен жүреміз: бір орын үшін мың долларды құрайтын баға  бар және 300-400 қызметкері бар компания үшін де баға бар. Немесе successfee – «табыс үшін ақы» деген нұсқа бар. Егер біз клиентке шамамен  1,5 млрд теңгені үнемдеп беретін болсақ,  осы соманың 10% қалайтынымызды айтамыз.

- Сіздердің тиімділіктеріңіздің 10%-ы ма?

- Иә. Әрине, мекемелер  мұндай ұсынысқа қуана келіседі, өйткені егер біз қателеспесек, олар ештеңе жоғалтпайды. Бірақ біз нәтиже мен пайдаға кепілдік беру үшін өз кәсібилігімізді  арттыруға тырысамыз.

- Қазақстандық бизнес қазақстандық ІТ-мамандарға бүгінде қаншалықты сенім білдіреді? Өйткені қай кезде де  осы салада кенжелеп келе жатырмыз деген түсінік болды ғой.

- Ондай мәселелер бар. Бірақ біздің өз ерекшелігіміз бар. Шындығында халықаралық компаниялар елімізде жұмыс істемейді. Олар  өнімді бір елде әзірлеп, оны екінші елде өндірсе, ал саудалау, орнату мен оқытумен   үшінші бір тұлға айналысады. 

Сондықтан көп жағдайда ешбір тапсырыс беруші  вендормен, яғни нақты жеткізушімен бетпе-бет жүздесе алмайды.  Көп жағдайда шағым айту да қиын болып жатады.

Біздің жұмыс тәсіліміз аздап басқаша.  Оларға: біз – өндірушілерміз, егер өнімге ықпал еткілеріңіз келсе, онда біз жұмыс істеуге әзірміз дейміз. Бұл бір аспектіміз.

Екінші аспект –  көптеген халықаралық ІТ-компаниялар конкурста көрсетілген  талаптарды орындап, ақшасын алуға тырысады.  Одан компанияға пайда бар ма, жоқ па – оларды толғандырмайды.  Біз бұған басқа бір қырынан келуге тырысамыз. Біз күн тәртібінде қандай бизнес-міндеттер тұрғанын көрейік, оларды сіздермен бірге  шешкіміз келеді, бірақ егер табысты болса, онда сыйақы аламыз дейміз. Міне, бұл форматты аздап өзгертеді.

- Дей тұрғанмен, квазимемлекеттік компаниялар жұмыс істеген жеңіл ме, әлде жеке меншікпен бе?

- Жеке меншікпен жұмыс істеген оңай, бірақ олардың бюджеті шағын. «Самұрық-Қазына» қорында үлкен активтер шоғырланған, алайда олардың міндеттері үлкен.  «ҚазМұнайГаз» секілді  96 мың адам жұмыс істейтін  компаниялар сирек.  Жеке компанияларда мұндағыдай барлық еншілес компаниялардың еңбеккерлеріне  еңбекақыны дұрыс төлеу секілді міндеттер туындамайды,

- «ҚазМұнайГаз» шағын ғана қазақстандық ІТ-компаниямен қарым-қатынасқа ынталы ма?

- Иә, біздер қарқынды жұмыс істеудеміз.  Әрине, қиындықтар бар. 10 жыл ішінде мемлекеттік компаниялар немістің SAP жүйесін сатып алып келді.  Менің субъективтік бағалауым бойынша, шамамен  жылына 15-20 млрд теңге  осы жүйеге қызмет көрсетуге кетеді. Сондықтан  қазіргі кезеңде  оны басқамен алмастыру тым қымбатқа түседі.  Сондықтан көптеген тапсырыс берушілер, тіпті біз кейбір жағдайда одан да жақсысын ұсынып жатқан күннің өзінде мұндай үлкен соманы шығынға шығармас үшін  шетелдік өндірушілермен әріптесуді  жалғастыруға мәжбүр.  Әрине, мұндай салаларға біз ене алмаймыз.

- Ондай компаниялар көп қой...

- Көп. Бірақ стандартты өнімдермен қатар, БАҚ бренд-мониторингілеу жүйесі секілді сирек өнім де бар.  Мұндай өнімдер аз,  олар өте қымбат тұрады, міне бұл біз үшін нарықтан тапқан орын.

- Мұндайға тек үлкен компаниялардың ғана мүмкіндіктері бар. Сіздердің бағдарламаларыңызды орнатқан баспасөз қызметтері бар ма?

- Бар. Күштік құрылымдар бар, осы жүйені пайдаланатын басқа да министрліктер бар.

- Ол шетелдік баламалардан арзан ба?

- Иә, біршама арзан.

- Шетелдік баламалардан айырмашылығы бар ма?

- Атқаратын қызметтері аздау шығар бәлкім. Бірақ біз Парето принципі бойынша 20% күш жұмсау және 80% нәтиже  жұмыс істейміз.  Біз осы 20%-ға мейлінше күш саламыз.  Біздің жүйеміз басты міндеттерді шешеді, сонысымен де пайдалы.

- Отандық әзірлеушілер турасына ойысайықшы. Бұл тұста «қазақстандық» планшеттерді жасаудың  сәтсіз тәжірибесі еске түсіп отыр. Қалай ойлайсыз, Қазақстанда өзінің ІТ-кластері пайда болуы мүмкін бе?

- Мүмкін деп ойлаймын.  Тіпті қазірдің өзінде қарап тұрсаңыз, Қазақстанның ІТ-нарығы  2 млрд долларды құрайды, бірақ елімізде осы көлемнің тек 5% өндіріледі.  Егер бұл тапсырыс елдің ішінде қалатын болса, онда ондаған, тіпті  жүздеген технологиялық жұмыс орындары пайда болатын еді.  Өкінішке қарай, онымен ешкім айналысқысы келмейді.

- Онымен кім айналысуы керек? Сол баяғы мемлекет пе?

- Жоқ.  Мемлекет мүлдем нашар кәсіпкер.  Адамдардың көңілінен шығуы тиіс жобаларды бизнестен шыққан адам жасауы тиіс. 

Ал олар болса, «біз кеш қалдық, әлемдік брендтерге жету қайда»  деп ойлайды.

-  Әлемдегі соңғы оқиғалар  біздің батыстық технологияларға, батыстық сервистерге, тіпті батыстық серверлерге тәуелді екенімізді айқындап берді.  Олардың құпиялылығына және кез-келген уақытта мәліметтің жылыстамайтындығына кепілдік жоқ. Қалай ойлайсыз,  осы үрейлер тасқынынан қазақстандық бағдарламашылардың бұлтты технологияларға енуі мүмкіндік бе?

- Мәліметтердің қауіпсіздігіне қатысты  ондай проблема бар.  Бірақ оны ешкім аса сезіп жатқан жоқ.  Көп жағдайда тапсырыс берушілер әлдекімнің қызығушылығын тудыруы мүмкінбіз дегенге сенбейді. Тіпті,  олардың мәліметтерін біреу-міреу жинаса да, онда тұрған не бар дейді.

- Әрқайсысы өз тапсырмасы бойынша жұмыс істейтін  5 құрылым барын айттыңыз. Сізде қанша адам жұмыс істейді?

- Астанада 150 адам жұмыс істейтін құрылым бар.  Аймақтарда 100 шақты адам жұмыс істейді.  Алматыда, Санкт-Петербургте, Мәскеуде кеңселеріміз бар. Жаздың басында Сингапурде кеңсе аштық, қазір соны дамытумен айналысып  жатырмыз.

- Ресейлік бағдарламашылармен иық тіресуге болатын шығар. Ал Сингапурде немен таң қалдырмақсыздар?

- Турасын айтқанда олай емес. Әлемнің көптеген елі аутсорсингті Белоруссияда, Ресей мен Украинада тапсырыс береді.  Мықты өнімдерді адамдар емес, еңбекті  дұрыс ұйымдастырған ұйымдар – жүйелер жасайды.  Сондықтан  кім-кіммен болсын бәсекелесуге болады, бірақ ол не үшін керегін түсіну қажет.

Сингапурдің төңірегінде Малакк бұғазы бар. Ол арқылы әлемдік жүк ағының 20% өтеді. Ол жақта Индонезия (250 млн халық), Малайзия (30 млн халық), Тайланд (70 млн жуық халық)  секілді дамушы нарықтар бар.  Сонау  1980 жылда-ақ өндірістік міндеттерін орындап тастаған Еуропада пайда шамалы.  Әрине, Еуропада бәрі жақсы, әдемі, бірақ бизнесменнің көзімен қарағанда – ол жақта істейтін ештеңе де жоқ, меніңше солай.  Сондықтан біз дамушы нарықтарды іздестіреміз.

- Сіздер  осы күнге дейін әріптессіз жұмыс істеудесіздер ме? Бірбеткей қожайын және тәуекелшіл менеджерсіз бе?

- Әріптестер пайда болды. Біз ашқан компаниялардың барлығы да әріптестік бастамалармен ашылды. Егер  жұмыс істейтін адам жалдамалы болса, ол жұмысқа жанын салады.

Сондықтан біз моделімізді бірден жария еттік. ARTA компаниясы өзге елде немесе қалада кеңсе ашарда ІТ бизнеспен шұғылданғысы келетін жергілікті жігіттердің бірін іздеп табады.  Біз кеңсенің жұмыс істеуіне алғашқы 6 ай бойы ақша  құямыз, технологиялармен жабдықтап, бизнесті қалай жүргізу керегін түсіндіреміз.  Егер ол жоспарлық көрсеткіштерді орындайтын болса, онда біз оған  құрылымның 30%-ға дейінгі үлесін меншігіне береміз.  Осылайша, өзінің еңбегінен басқа ештеңе салмай-ақ өз құрылымының құрылтайшысы болатын әріптестер пайда болады.

- Аймақтық кеңселердің жұмыс істегеніне қанша жыл болды?

- 2-3 жылдай ғана.

- Олар өздерін қалай көрсетуде?

- Өте жақсы. Соңғысын Алматыда аштық.  Бір қызығы, бұл кеңсені Петербургте ашқан соң барып қана ашқан едік. Бұл кезде  технологиямыз да әбден пісіп жетілген болатын.  Сол себепті де 5 айдың ішінде ол миллион долларлық саудаға шықты.

- Миллиондарды армандайсыз ба?

- 5-6 млн доллар пайда табатын 20-30 кеңсесі бар жаһандық компания ашсам деп армандаймын.

-  Шетелге кету туралы ойладыңыз ба?

 Мен бұрындары ғалым болуды жоспарладым, шет елге кетуді ойлайтынмын.  Бірақ көп сапар шегіп жүріп, кемшіліксіз елдің жоқ екенін түсіндім. Қайда барсам да мен эмигрантпын.  Ендеше өз еліңде бірдеңені өзгерткен жеңіл әрі қарапайым секілді.

- Сұхбатыңызға рахмет!

http://partner.kz/kz/news/view/380

Компьютерлер туралы 14.01.2015 жариялады
115,849 сұрақ
293,674 жауап
152,787 пікір
59,778 қолданушы