Ген туралы тараған 6 миф

Ген туралы 6 миф

Ген туралы 6 миф

1. Адамға генетикалық жағынан ең жақын шошқа

Бұл шындық емес.

Бұл теорияның бұрыстығын шығару үшін, сіз адам мен басқа сүтқоректі жануарлардың геном тізбегін тексересіз. Ең біріншіден адам шимпанзеге ұқсас, екіншісі – горилла, ары қарай басқа приматтар, кеміргіштер. Бұл сұрақты зерттейтін болсақ, шошқаға ең жақын туыс бегемот пен киттер болады екен. Бұл молекулярлы эволюциялық биологияның жетістіктері, себебі киттердің өзгергені соншалық, оларды морфологиялық көрсеткіштері бойынша жіктеу қиын. Бұл мифтің шығу тегі шошқаларда адамның иммунды жүйесі танитындай ұлпаларында кейбір ақуыздардың болмауынан мүмкін. Шошқаның мүшелері сүтқоректілер ішінде адамға отырғызуға ыңғайлы, әсіресе олар ген-модифицирленген болса.

2. Гендер адамның жеке ерекшеліктерін анықтайды 

Бұл шындық, бірақ тек бір бөлігі ғана.

Ең маңыздысы бұл гендердің қалай жұмыс істеуінде, ал олардың жұмысына көптеген факторлар әсер етеді. Мысалы, ДНҚ тізбегінде жеке ерекшеліктер, бірнуклеотидті полиморфизмдер, немесе SNP. Шамамен осындай 120 SNP 
бізді ата-анамыз, аға және апкелерімізден ерекшелейді. Сонымен бірге көптеген геном модификациясы бар, оларды эпигенетикалық және ДНҚ тізбегіне әсер етпейді, бірақ ген жұмысына әсері бар. Одан бөлек, генге қоршаған ортаның әсерін ескеру қажет. Ең айқын мысал — біржұмыртқалы 
егіздер, геномдары бір-біріне максималды ұқсас, алайда біз физиологиялық және мінездерінің анық ерекшеліктерін байқамаймыз. Бұл геннің, эпигенетиканың және қоршаған орта факторларының әсерін жақсы суреттейді. 

3. Геном анализі арқылы адамның этносын анықтауға болады. 

Бұл шындық емес. 

Белгілі бір этникалық топқа жатқызылу ген емес, мәдениетпен анықталады. Адамның өзін қандай этностық топқа анықтауында оның отбасы әсер етеді. Бірақ бұл әсер ген емес, тәрбиеге, дәстүрге, тілге және басқа да көптеген мәдени ерекшеліктерге байланысты. Этностық, тіл секілді, туа біткен белгі емес — ол басқа адамдармен қарым-қатынаста пайда болады. 

4. Барлық мутация зиянды

Бұл шындық емес. 

Кейбір мутациялар зиянды, бірақ барлығы емес. Ағза үшін мутация зиянды, нейтралды және пайдалы болып бөлінеді. Мутацияның басым бөлігі — нейтралды. Сосын зияндысы, және өте аз бөлігі пайдалы деп есептеледі. Гендердегі бұзылыс пайдалы болатын кездер бар. Мысалы, адам кейбір патогендерге төзімділік қасиетінің пайда болуы.

Классикалық мысал — орақ тәрізді жасуша анемиясы, бұл кезде бұрыс пішінді гемоглобин түзіледі. Алайда бұл мутация безгек инфекциясын жұқтыруды алдын алады, сол себепті ол Африкада бекітілген. Бұл мутация жоқ адамдар аурудан өледі. Тағы бір мысал, тұратын жерлеріне қарай Еуропа және Азия халықтарының арасында тамақтану ерекшеліктеріне қарай кейбір метаболиттік ақуыздар құрамы ерекшеленеді. Мысалы, этанол метаболизмі. 

5. Әртүрлі адамдарда әртүрлі гендер. 

Бұл шындық, бірақ тек бір бөлігі ғана.

Барлық гендердің ұқсас фунциясы, құрылымы бар, және оларда өзгерістер тек белок құрылымы немесе тұрақтаушы элементтерге қатысты болу мүмкін. Бірақ гендерді қосып, өшіретін кейбір тұрақтауыштарда айырмашылықтар болады. Бұл ағзалар арасындағы айырмашылықтардың себебі болуы мүмкін.Солардың бір мысалы — ОНЖ (орталық нерв жүйесі) жетілу жылдамдығы: кейбір балалар 2 жасында сөйлей алады, ал басқалары тек бірнеше сөзді ғана біледі. Бұл нерв клеткаларына байланысты, олар нерв торларын бір бірімен 
қосып және ажырату үдерісін әртүрлі жылдамдықпен атқарады. Одан басқа адамда әртүрлі ген болу, ол мутацияға байланысты. 

6. Қалыптасқан жақсы белгілер тұқым қуалайды 

Бұл шындық емес.

Қалыптасқан жақсы белгілердің тұқым қуалауы әлемдік ғылымның тарихында бірінші кезекте Жан Батист Ламарк (1744–1829) есімімен байланысты. Ламарктың тұқым қуалауға көзқарастарын Чарльз Дарвин (1809–1882) де бөлді, ол өзінің түрлердің табиғи сұрыпталу теориясында осы көзқарастарды бөлісті. 
Тұқым қуалау аппаратының молекулярлы механизмдерін зерттеу жұмыстары, белгілер қалыптасу үшін гендер белсенділігі маңызды екенін анықтады. Ал гендер белсенділігіне, біріншіден, ата-анасынан тұқым қуалаған нуклеотид тізбегінің реттілігі, екіншіден, олардың белсенділігіне әсер еткен факторлар әсерін көрсетеді. Гендер белсенділігіне әсер ететін өмір кезеңіндегі факторлар белгілердің мутациясыз тұқым қуалауына мүмкіндік береді. Бұл механизмдер эпигенетикалық деп аталады, генетикалық қасиет үстіне «құрастылырған» деген түсінік береді. Мұндай механизмдердің бірі — метилдену, метил топтарының арнайы ферменттері арқылы цитозиннің химиялық модификациясы. Метилдену клетка бөлінуінде сақталады. Мысалы, белгілі бір иіске электр тоғының соғуымен ұштастырғанда, тышқандардың аталықтарында қорқыныш әсерінен сол иіс рецепторының генінде метилдену үдерісі өзгерген, нәтижесінде ген белсенділігі жоғарлады. Сол тышқанның балалары мен немерелерінде сол генде метилдену өзгерген, бірақ басқа генге әсер етпеген. Мақалаларда бұл тұқым қуалаған қорқыныш деп жазды, алайда бұл дұрыс емес. Олар, атасына қауып төндірген, сол иісті өте төмен концентрацияда анықтау қасиетін тұқым қуалады. Және эпигенетикалық тұқым қуалау қайтымды.

https://www.facebook.com/gylym/

Салауатты өмір салты 6.04.2015 жариялады
116,053 сұрақ
294,506 жауап
152,845 пікір
60,451 қолданушы