Импичмент – бұл жоғары лауазымды шенеунікті, соның ішінде президентті, қызметінен заңды түрде кетіру процесі. Әдетте, импичмент сыбайлас жемқорлық, мемлекетке опасыздық жасау немесе басқа да ауыр қылмыстар үшін қарастырылады.
Қазақстанда импичмент қалай іске асады?
Қазақстан Республикасының Конституциясына сәйкес, Парламент президентке импичмент жариялай алады. Бұл процесс өте күрделі бірнеше кезеңнен тұрады:
1. Мәжіліс (Парламенттің төменгі палатасы) президентке айып тағу туралы бастама көтеруі керек. Бұл бастаманы Мәжіліс депутаттарының кемінде үштен екісі (2/3 бөлігі) қолдауы қажет.
2. Конституциялық Кеңес бұл шешімнің заңдылығын тексеріп, оның Конституцияға сәйкестігін анықтайды.
3. Сенат (Парламенттің жоғарғы палатасы) депутаттарының кемінде төрттен үші (3/4 бөлігі) импичментті қолдаса, президент қызметінен кетіріледі.
4. Жоғарғы сот президенттің заң бұзғанын нақты растап беруі керек.
Қазақстан депутаттарының импичмент жасау мүмкіндігі бар ма?
Теориялық тұрғыдан қарағанда, бұл механизм бар және заңда көрсетілген. Бірақ іс жүзінде Қазақстанда ешбір президентке импичмент жарияланған емес. Қазақстанда билік жүйесі күшті президенттік басқару моделіне негізделгендіктен, Парламенттің саяси ықпалы салыстырмалы түрде әлсіздеу. Сондықтан депутаттардың шын мәнінде импичмент жариялау мүмкіндігі бар болғанымен, оны жүзеге асыру өте қиын.
