Қазақ тілінде жалаң емес мақал-мәтелдер бар. Олар толық ойды білдіретін, бірнеше құрамдас бөліктен тұратын күрделі мақал-мәтелдер. Мысалы:
1. "Еңбек түбі – береке, көптің түбі – мереке."
Бұл мақалда еңбек пен бірліктің нәтижесі қатар айтылады.
2. "Жалғыздың үні шықпас, жаяудың шаңы шықпас."
Мұнда жалғыздық пен көмексіздіктің салдары бейнеленген.
3. "Таспен ұрғанды аспен ұр."
Бұл мақалда қаталдыққа мейірімділікпен жауап беру даналығы көрінеді.
Мұндай мақал-мәтелдер мазмұны терең әрі тәрбиелік мәні зор болып келеді.
